IŞİD Kıskacındaki Yezidiler Kimdir?

Suriye ve Irak ile ilgili son gelişmeler, her iki ülkenin de ciddi bir parçalanma ve dağılma tehlikesiyle karşı karşıya olduğunu gösteriyor. IŞİD’in 10 Haziran’da Musul’u işgaliyle başlayan, bilahare hakimiyet sahasını genişletmesi ve uyguladığı dehşet verici sindirme yöntemleriyle şekillenen yeni dönem, Irak’ın etnik ve dini haritasının da değişmesine neden olabilecek türden gelişmelere sahne olmaktadır. Hakimiyetini genişletmede özellikle Sünni kesimden destek almaya çalışan IŞİD, Şii Türkmen ve kadîm Hristiyanlardan sonra, -mensup oldukları inanç dolayısıyla farklı kesimlerin de reddettiği- ve kolay bir hedef durumunda olan Musul Yezidilerine yöneldi. IŞİD militanları, Musul’un işgalinde ve diğer eylemlerinde benimsedikleri yöntemle, Yezidilere de âni bir baskınla saldırdı. Bunun üzerine, büyük bir karmaşa yaşayan Yezidiler de Musul’daki ana merkezlerinden biri olan Sincar (Şengal) Dağı’na sığındılar. Yezidiler için tarih boyunca “doğal korunak” olan Sincar Dağı’nın etrafı IŞİD militanları tarafından muhasaraya alındıktan sonra medyanın yansıttığı çok sayıda Yezidi öldürüldü. Yezidilerin anlattıklarına göre, kadınları, kızları ve çocukları parayla alınıp satılmış, cariye veya eş yapılmış; Yezidiler açısından kutsal sayılan mekanlar yerle bir edilmiştir. Bu gelişmeler üzerine, Şengal ve çevresindeki bütün köyler boşaldı. Suriye’de Rojava, Türkiye’de Güneydoğu Anadolu ve Irak Kürt Bölgesel Yönetiminde ise Zaho-Duhok arasında on binlerce Yezidi yollara düştü. IŞİD saldırılarından kaçabilen 30 bin civarında Yezidi, tarihi yerleşimleri olan Sincar’ı terk ederek uzun ve tehlikeli bir yolculuktan sonra Türkiye sınırını geçmek suretiyle Hakkari, Şırnak, Mardin-Midyat ve Batman’da, daha önce terkedilmiş Yezidi köylerine yerleştirildiler. Yolculuk esnasında yorgunluk, açlık ve susuzluktan dolayı kadın, çocuk ve yaşlılar öldü; cesetleri ise olduğu yerlerde bırakıldı. Böylece, Şii Türkmen ve kadim Hıristiyanlar gibi toplu katliam tehdidiyle karşı karşıya kalan Yezidilerin çok büyük bir kısmı Sincar’ı terk etmiş oldu. Türkiye ve Irak Kürt bölgesine doğru dağılan Yezidiler, Irak’ta kendilerini emniyette görmediklerinden ve öldürülme korkusuyla, tarihi yerleşimlerine geri dönmeyi ise hiç ama hiç düşünmüyorlar. Çoğu, bir şekilde Avrupa ülkeleri, özellikle de Irak’tan sonra en fazla sayıda yaşadıkları Almanya’ya gitmek istiyor. Kısacası, tarih boyunca etnik, dini ve kültürel bakımlardan tam bir “kozmopolit” yapı oluşturan Musul ve çevresi, bu özelliğini pek çok açıdan kaybetmek tehdidi ile karşı karşıya. Bu coğrafyanın bin yıldan fazladır ayrılmaz birer parçası olan Şii Türkmenler, kadim Hıristiyanlar ve son olarak da Yezidiler, ya Musul ve çevresini tamamen terk etmek yahut da asıl tarihi yerleşimlerinden başka yerlere dağılmakla karşı karşıya kaldılar. Yukarıda özetlenen gelişmeler, bir yandan da PKK’nın Suriye kolu PYD ve silahlı kanadı YPG’yi Yezidilerin savunucusu konumuna getirmiştir. Yüzlerce Yezidi’nin toplanarak YPG tarafından silahlı eğitime tabi tutulduğu ve Sincar bölgesini kurtarmak için bölgeye yönlendirildiği rivayet ediliyor. YPG güçlerine katılmak isteyen gönüllü Yezidiler için eğitim kampları oluşturularak, YPG’nin desteği ile IŞİD’e karşı Yezidilerden meydana gelen Sincar Direniş birlikleri kuruldu. Bu tür gelişmelere bakılırsa, PYD ve YPG’nin bölgedeki ve Yezidiler üzerindeki etkisini arttırması muhtemel gözüküyor. Bu aşamada, kapalı bir toplum olan Yezidileri çeşitli yönlerden tanımanın faydalı olacağı kanaatindeyiz. Yezidi Adı ve Anlamı Yezidi adının nereden geldiğine dair çeşitli görüşler olmakla birlikte, bunlardan ikisi üzerinde durmak isteriz. Adın, Muaviye ve oğlu Yezid’den geldiğine dair görüş, Yezidiliğin ortaya çıkmasında çok önemli bir yeri olan Şeyh Adi b. Müsafir’in kendisi koyu bir Sünni olmasına rağmen, Muaviye ve oğlu Yezid’i övmesine dayanmaktadır. Aynı görüşe göre Yezidiler, Şeyhin vefatından sonra da Yezid’e bazı ilahi sıfatlar yüklemişlerdir. Tarihi açıdan bakıldığında ise, Emevilerin hem kendi dönemlerinde hem de kendilerinden sonra, Yezidilerin yaşadığı Hakkari-Musul bölgesinde etkili oldukları bilinmektedir. Diğer görüş ise, Yezidi adının Frasça’da “Tanrı” ve “Melek” anlamlarına gelen “Yezdan” kelimesine dayanır. Nitekim, IŞİD ile ilgili son gelişmeler üzerine medyaya yansıyan şekliyle, Kürtçe/Farsça kaynaklı olan Ezıdi, İzidi gibi kelimeler de “Tanrı’ya, meleklere tapanlar” anlamına geliyor. Yezidiler kendilerine Kürtçe Ezıdi veya Ezdi demektedirler. Fakat biz burada, Batılı ve Türkçe literatüre yerleştiği şekliyle, “Yezidi” demek daha uygundur. Yezidilerin Nüfus ve Yerleşimi Musul ve çevresindeki Yezidilerin toplam nüfusları konusunda elimizde sağlıklı bilgiler yoksa … Okumaya devam et IŞİD Kıskacındaki Yezidiler Kimdir?